Icibombelo icilemoneka ukwabula ukumoneka lelo icacindama cili konse konse mu mikalile ya muno nshiku: mita ya malaiti. Ici cibokoshi ca cimuti, icabikwa mu kabokoshi ka kusabankanyamo amalaiti aya mu ŋanda nelyo mu muputule wa kusabankanyamo amalaiti uwa makwebo, cilemba mu kuceceta ukupita kwa maka yonse, ukusanguka icacindama ica kulanshanya pa kati ka babomfya ne mibombele ya maka. Mita ya malaiti tayacilile fye pa kupiminako icayanguka; ni ciputulwa cacindama ica nshita ya nomba iya kusunga amaka, kabili ukutendeka kwa iko kulangilila ukutendeka kwa fyo tubomfya amaka.
Umulimo wa mita ya malaiti wa kupima bwino bwino ukubomfya kwa maka, ilingi line ukulangishiwa mu maawala ya kilowatt (kWh). Ilyo amaka ya mulilo yapita muli mita, ifipe fya makanika nelyo ifya kupangapanga ifya muli yene filapenda amaka yabomfiwa ukupitila mu kusanshako amaka ya mulilo na maka, no kulonganika no kusunga uyu mutengo. Amamita ya cifyalilwa aya makanika yashintilila pa diski ya aluminiamu iyashinguluka iyo itwala iceleta lya citabo ku kulanga ukubelenga. Amamita ya nomba aya mano, nangu cibe fyo, yabomfya inshila sha pamulu isha kupangapanga, ukusuminisha ukupima ukwalinga no kulanshanya mu nshila shibili. Nangu ca kutila balemwesha ing’anda, ukubomfya umulilo, nelyo ukubomfya umutande wa kupanga ifya kupangapanga nelyo icifulo ca kupangapo ifyebo, mita ilatwalilila ukulemba uko ama-awala yonse aya maka ya mulilo yaba. Amamita ya malaiti yaba mu misango yalekanalekana, cila umo alikwata imibele yakwe iyaibela. Mita iyaishibikwa sana iya makanika ilabomfya ukubomfya kwa maka ya malaiti, ukupilibula diski ya aluminiamu ukupitila mu kwampana kwa maka ayapangwa na coil ya nomba na coil ya maka. Nangu ca kutila caliba icayanguka kabili icashintililwapo nga nshi, kabili cilapeela imibombele iyacepa. Amamita ya pa kompyuta yabomfya imitantikile iyabikwa pamo ku mipendelo ya citabo, ukupeela ukulungatika ukwakulisha no kuwamyako ukucingililwa ku fyakukansana. Kabili kuti bapima imisango iingi iya ifipimo fya maka, pamo nga umusango wa maka no kwaluka kwa malaiti. Amamita ayalipilwa kale yalesuminisha ababomfya ukubika indalama mu akaunti yabo ilyo bashilabomfya amalaiti, ukupwisha bwino bwino ubwafya bwa kusonkela amabilioni. Amamita aya mano, inkulo ya nomba line iya fipe, tayapeela fye ukubelenga kwa mamita ukwa kutali, ukuceeceeta inshita ya cine cine, no kusunga ifipe, lelo na kabili ukubikwa pamo ukwabula ubwafya ne mibombele ya ŋanda iya mano, ukupeela ababomfya amalyashi ayasuma aya kupituluka mu kubomfya kwa maka no kupanda amano ukwa kusunga amaka. Amamita ya mibombele iingi aya mafakitare kuti yapima ifipimo ifyalinga pamo nga ama harmonics na ukufwaya, ukufikilisha ukukabila kwa kuceeceeta ukwa fifulo fyakubomfya amaka ayakosa.
Amamita ya malaiti yakwata imilimo iingi iyacindama mu mikalile ya muno nshiku. Ku makampani ya maka, amamita ya maka e cishinte ca kulipila. Ukupima ukwalungatana kulashininkisha inshila ya kulipililamo iyalungama kabili iyaumfwika. Kuli babomfya, amamita yalapeela amashiwi ayasuma ayakubomfya amagetsi, ukukosha amaka-ukusunga ukwishiba no kusanga imisango yakubomfya iyapusana. Kuli bakangalila ba grid, ubukulu bwa fishinka ifipangilwe na ma mita aya mano filapeela ukwafwilisha kwa sayansi ku kufwaya-ukutungulula ku lubali, ukusobela ifilubo, no kupanga amapange ya grid. Mucifulo ca kwaluka kwa maka ayapya, inshila shakusungilamo amaka ayasalanganishiwa na maka ya malaiti filelanshanya ilingi line na mamita ya malaiti. Ukupima kwa misango ibili kulalenga "ababomfya" (bonse ababomfya na bapanga) ukupenda bwino bwino ubusuma bwa kubika amalaiti ayashala pa Intaneti. Ukufwailisha kwa mu kati ukwa fishinka fya mita kuti kwasokolola imisango ya kubomfya kwa malaiti mu fitungu, ukupeela umulandu wa kusalapo-ukupanga umusumba uwa mano no kwalula imishila ya maka.
Pa mulandu wa kuti Intaneti ya fintu ne fya kupangapanga fyalyaluka, amamita ya malaiti yalepita mu kwaluka kwa mano ukwabula ukumoneka. Umutundu upya uwa mita sha mano taulesuminisha fye ukubelenga kwa mita iya kutali no kwasuka kwa mutengo wa cine cine-inshita, lelo na kabili ilabomfya inshila sha kusambililamo ifya mashini ku kupituluka mu mibele ya babomfya no kupeela amaka ya muntu umo umo-amasuko ya kusunga. Mu kwalula umutengo wa maka, amashiwi ya mita yasanguka icilangililo icacindama icilelanga ubucibusa bwa cine cine ubwa kupeela no kufwaya, ukutungilila ukubomfya inshila sha mitengo iyayanguka pamo nga inshita-iya -ukubomfya ne mitengo ya pa muulu-imitengo ya pa muulu. Ukubomfya kwa matekinoloji ya kucingililwa pa Intaneti kulashininkisha ukucingililwa no kucetekelwa kwa kulanshanya kwa mita ya malaiti, ukucingilila ukusansa kwabipa no kuonaula amashiwi. Mu nshita ya ku ntanshi, ukupitila mu kusankanya kwa matekinoloji pamo nga 5G na kompyuta ya ku mpela, amamita ya malaiti yakasanguka ifiputulwa fya mano mu Intaneti ya Maka, ukufikilisha ukwasuka kwa mulingo wa milisekondi- no kusabankanya ukutungulula ukwabombela pamo, ukubika umufula wa kukuula inshila iya busaka.
Mita iyinono iya malaiti naitwala amano ayakulu ayakubomfya bwino amaka. Ukufuma pa kutendeka kwa iko ukwaicefya nge cibombelo ca kupiminako icayanguka ukufika ku mulimo wa iko uwa nomba nga incende ya kulonganika amashiwi, ukutendeka kwa mita ya malaiti kulangilila ukufwaya kwa bantunse ukwa kubomfya bwino amaka, ukwa mano, kabili ukwa muyayaya. Nga tuleceeceeta ukubelenga kwa mita yesu cila mweshi, tulesangwako bwino bwino mu kwalula kwa maka ukwa calo conse-ukutungilila ukubomfya kwa maka ukwalinga ukupitila mu kupima ukwalungama no kutungulula ukwaluka kwa maka ukupitila mu kulanga amashiwi. Ukwishiba imibombele no kubomfya kwa mita ya malaiti te kuti kutukwafwe fye ukubomfya bwino amafuta yesu aya mu ŋanda lelo kulalanga no mulimo no kwishiba ifyo umushici onse uwa muno nshiku afwile ukuba nafyo mu kusangwilako ku kutunguluka kwa muyayaya. Pa kati ka cipupu ca kwaluka kwa maka, amamita ya malaiti yakatwalilila ukucingilila ukusabankanya kwalungama ukwa lubuuto na maka mu nshila yabo iyapusanako.