Nga cimo ica fibombelo fyacindama mu mulimo wa kupima amaka ya malaiti, ukupanga amamita ya malaiti aya ciputulwa cimo -kwapalana sana no kwaluka kwa mibele ya bantunse iya kubomfya amaka ya malaiti. Ukutula pa kubomfya kwakulisha ukwa malaiti mu mpela ya mwanda wa myaka uwalenga 19, ukumoneka no kuwamya kwa mita ya malaiti tafyatungilile fye sayansi iya kusunga amaka lelo na kabili fyalengele sana ukubomfya kwa malaiti mu fyakupangapanga ifya nomba line na mu mikalile ya kwikalamo.
Mu myaka ya ba 1880, ukupitila mu kutungilila inshila ya Edison iya kupanga amaka, ifibombelo fya kubalilapo ifya kupiminako amaka fyaishile. Mu mwaka wa 1889, kalungisha waku German Hermann Aron apangile imita ya maka ya malaiti iyashintilila pa mafunde ya malaiti, ayapendele imibomfeshe ya maka ukupitila mu kupima ukusela kwa ma ayoni ya cuma mu menshi. Lelo, ici cibombelo tacali icalinga kabili cali icakosa ukucisungilila, icalengele ukuti cibe icakosa ukuciishibikwa. Mu myaka ya ba 1890, ukukula kwa mibombele ya nomba iya kwalula kwalengele ukuti kube imita ya maka ya malaiti iyabomfiwa sana. Mu mwaka wa 1896, kasambilila wa sayanshi uwaku America Elihu Thomson apangile imita ya malaiti iya kubalilapo iya makwebo. Iyi tekinoloji, ukubomfya ifunde lya kupilibula diski ya aluminiamu iyatungulwilwa ne mpanga ya magnetic iya kwalula, yafikilishe ukupima ukwalungatana ukwa maka ya malaiti. Pa mulandu wa mipangilwe ya iko iyayanguka kabili iyashintililwapo, iyi tekinoloji yaishileba icasuko cikalamba ica calo conse mu ciputulwa ca kubalilapo ica mwanda wa myaka uwalenga 20.
Mukati ka -ukufika ku -ku mpela ya mwanda wa myaka uwalenga 20, ukutunguluka mu fyakupangapanga ifyakubomfya amalaiti kwalengele ukuti kube ifipya mu mita ya malaiti. Mu myaka ya ba 1970, ukubomfya kwa mishipa iyabikwa pamo kwalengele ukuti amamita ya malaiti aya pa kompyuta yapilibule panono panono amamita ya makanika aya cifyalilwa, ukupeela ukupima ukwalinga ukwakulisha no kucingililwa ku fyakukansana. Ukufika ku mpela ya mwanda wa myaka uwalenga 20, ukuleta kwa matekinoloji ayanono kwalengele amamita ya malaiti ukusunga amashiwi no kulanshanya ukutali, ukubika umufula wa kukuula ama grid aya mano. Ukutula mu mwanda wa myaka uwalenga 21, amamita ya malaiti aya musango umo -yapita panono panono ukulola ku kupanga amakompyuta no kupanga amabuula, ukutungilila amamita yabili no kuceeceeta inshita ya cine cine, ukufikilisha ukukabila kwa maka ayasalanganishiwa no kutungulula kwa lubali lwa babomfya.
Ukufuma ku magiya ya makanika ukufika ku fipe fya mano, ilyashi lya kale ilya mita ya malaiti iya ciputulwa cimo - lilanga ukufwaya kwa bantunse ukwabula ukuleka ukwa kubomfya bwino amaka. Pali lelo, te cibombelo fye ca kupwishishapo amabilioni ya malaiti, lelo na kabili ni node iyacindama mu Intaneti ya maka, ukutwalilila ukupeela ukwafwilisha kwa fya sayansi ku kwalula kwa maka ukwa calo conse.
